Tong en gezondheid

Wat je tong je vertelt over je gezondheid

Harige tong, landkaarttong, tongkanker: een gezonde tong is mooi egaal roze, zonder ruwe oppervlakken of andere oneffenheden. Maar dit is niet bij iedereen het geval. Medische problemen, slechte mondhygiëne, en overmatig roken en drinken kunnen leiden tot ontstekingen, verkleuringen, een harige tong en zelfs tongkanker. Alle reden om je tong eens goed te bestuderen.

 

Tongaandoeningen zijn vaak te herkennen aan veranderingen in de textuur en kleur van het tongoppervlak. Groeven in de tong komen bij zo'n 10 procent van de mensen voor, geven meestal geen klachten en zijn onschadelijk (men noemt dit lingua fissurata). Glossitis - in de volksmond tongontsteking - gaat weer gepaard met een hele gladde, dikke, rode en pijnlijke tong.

Harige, verkleurde tong

We spreken van een harige tong of haartong (lingua villosa) wanneer er een soort 'begroeiing' (beslag) op de tong zit. De kleur verandert en op een gegeven moment is het net of er haren op de tong zitten, door vergroting van de papillen. Het doet zich vaker voor bij mannen dan bij vrouwen en is het gevolg van een verstoord slijtingspatroon van de tongrug; de achterzijde van de tong.

 

Zo'n verstoord slijtagepatroon komt meestal door de neerslag van pigmenten uit bijvoorbeeld tabak, koffie en thee of medicijnen (antibiotica) in combinatie met een verminderde mondhygiëne. Ook langdurig zacht voedsel eten, bijvoorbeeld vanwege een dieet, vergroot de kans erop. Patiënten met een zwaar verminderd afweersysteem zoals aidspatiënten en mensen die radiotherapie krijgen van hoofd of hals hebben ook een grotere kans op een harige tong.

 

Een harige tong bedekt zo'n tweederde van de bovenkant van de tong en kan verschillende kleuren hebben, variërend van zwart, bruin, wit tot zelfs groen, afhankelijk van het type pigment dat is neergeslagen. Bacteriën of schimmels kunnen ook van invloed zijn op de kleur. Een zwarte haartong en een witte haartong komen het meest voor.

Behandeling

Een harige tong is meestal niet pijnlijk hoewel sommige mensen klagen over branderigheid, een slechte adem of tintelingen. Het is vrij gemakkelijk te genezen door de tonghygiëne te verbeteren. Wanneer er een schimmelinfectie is aangetroffen, wordt er soms een antibioticakuur voorgeschreven.

Landkaarttong

Een landkaarttong, ofwel lingua geographica, bestaat uit kleine, pijnloze wat rodere gebieden op de tong die zich over de hele tong verspreiden en zich lijken te verplaatsen. Sommige delen zijn wit en ruw, terwijl andere delen juist rood en glad zijn. Deze goedaardige aandoening komt voor bij een half procent van de Nederlanders en zowel kinderen als volwassenen kunnen er last van krijgen. De oorzaak is onbekend, hoewel stress, hormonale veranderingen en allergiëen een rol lijken te spelen. Een landkaarttong veroorzaakt meestal geen pijn en hoeft geen behandeling, maar kan wel enkele weken tot zelfs jaren aanhouden.

Rode of juist bleke tong

Roodheid van de tong kan een aanwijzing zijn voor kwaadaardige bloedarmoede (pernicieuze anemie) of een vitaminetekort. Door ijzergebrek kan de tong er bleek en glad uitzien. Als eerste aanwijzing voor roodvonk kan de tong vuurrood worden (aardbeitong) en vervolgens frambozenrood. Bij een jong kind kan een vuurrode tong ook een aanwijzing voor het Kawasaki-syndroom zijn. Een gladde, rode tong en pijnlijke mond kunnen wijzen op pellagra, een vorm van ondervoeding die door een niacinetekort (vitamine B3) wordt veroorzaakt.

Witte tong

Een veelvoorkomende infectie die tongklachten veroorzaakt, is spruw (candidiasis) waarbij de tong door een wit beslag wordt bedekt als gevolg van een overmatige schimmelgroei. Dit kan eenvoudig worden behandeld met een schimmeldodend middel. Overigens kan ook te weinig water drinken en teveel alcohol een witte aanslag op de tong geven.

Zweren en bultjes

Zweren op de tong kunnen worden veroorzaakt door een herpes-simplex-infectie van de mond, aften, tuberculose, bacteriële infecties of een vroeg stadium van syfilis. Ook allergieën of andere ziekten van het afweersysteem kunnen zweren veroorzaken. Kleine bultjes aan beide zijkanten van de tong kunnen meestal geen kwaad, maar een bultje aan slechts één zijde kan kwaadaardig zijn. Onverklaarbare rode of witte delen, zweren of (vooral harde) knobbeltjes op de tong – zeker als ze geen pijn doen – kunnen op kanker wijzen en moeten bij voorkeur door een kaakchirurg worden onderzocht.

Tongkanker

De ernstigste tongaandoening die we kennen, is tongkanker. Dit komt vooral voor bij volwassenen boven de 40 jaar en dan met name bij stevige rokers en drinkers. Leukoplakie (wit, verdikt weefsel) of een zweertje kan een symptoom zijn. Leukoplakie kan overigens ook ontstaan door chronische irritatie door roken, alcoholgebruik, kapotte tanden of een kunstgebit. De meeste kwaadaardige tumoren in de mond groeien aan de zijkant van de tong of op de mondbodem. Kwaadaardige tumoren ontstaan zelden boven op de tong. Voor een goede behandeling en prognose is het daarom belangrijk dat het in een vroeg stadium ontdekt wordt. Regelmatig tandartsbezoek vergroot de kans op tijdige ontdekking, want de tandarts let hier op.

Behandeling

Tongkanker wordt in verband gebracht met roken en zwaar alcoholgebruik en dan met name de combinatie daarvan. Vermoed men tongkanker dan zal er in eerste instantie een biopsie door een kaakchirurg worden gedaan. Een behandeling kan bestaan uit een operatie, bestralen, of een combinatie van beide (eventueel met chemotherapie aangevuld).

Tips om tongaandoeningen te voorkomen

Borstel en reinig de tong tijdens het tandenpoetsen. Gebruik hiervoor eventueel een tongschraper. Ga minstens een keer per jaar, maar liever twee keer per jaar naar de tandarts voor controle. Gebruik geen tabak en weinig alcohol. Vermijd kruidig of zuur voedsel (ananas) als ze je tong lijken te irriteren. In de meeste gevallen leidt twee tot drie keer per dag borstelen en schrapen met lauwwarm water en eventueel spoelen met een antibacteriële mondspoeling tot verlichting van de klachten. Indien klachten blijven bestaan is het raadzaam een kaakchirurg te bezoeken.

Dit werk is auteursrechtelijk beschermd ©  |  kaakchirurg  |  Privacy statement  |  Disclaimer  |  Kaakchirurgie St. Anna op Facebook
St-Anna - Kaakchirurgie Geldrop